Introductie
Het verhaal over Maarten Betlem
Maarten Betlem werd in 1881 te Zaandijk geboren en kwam in 1901 naar Hilversum, waar hij aanvankelijk als knecht en later als zelfstandig decoratieschilder werkzaam was. Zijn grote hobby was schilderen en tekenen.
Daarin heeft deze tengere, ietwat schuchtere en zeer bescheiden man zich volledig kunnen uitleven. Hij was in dat opzicht een benijdenswaardig mens, omdat zijn werk tevens zijn hobby was. Weldra openbaarde zich bij hem een grote belangstelling voor ons oude dorp. Zo werd hij een verwoed verzamelaar van foto's en oude ansichtkaarten.
In de loop der Jaren heeft hij niet minder dan tweeduizend prentbriefkaarten weten te bemachtigen en ongeveer zeshonderdvijftig foto's en kaarten. Geen wonder dat deze man al gauw een durende vriendschap sloot met een andere snuffelaar en verzamelaar in het dorp, namelijk met de heer C.L. Heek, boekhandelaar op de Kerkbrink.
Deze man was een zeer gedegen geschiedvorser over het Gooi en over Hilversum in het bijzonder. Het valt zeer te betreuren dat Heek zo weinig gepubliceerd heeft, want hij had een schier onuitputtelijke schat van wetenswaardigheden in zijn hoofd.
Men kon hem wel uittekenen met altoos zijn luster sierjasje aan en de onafscheidelijke bolhoed op. Hij had altijd wel iets om na te pluizen, waardoor toch veel wetenswaardigs uit oude tijden voor het nageslacht bewaard gebleven is. Dat laatste deed Maarten Betlem door middel van beelden. De Hilversummers mogen deze eenvoudige, pretentieloze man wel heel dankbaar zijn dat hij, als enige in het oude dorp, er zo vroegtijdig bij was om verdwijnende plekjes door zijn tekeningen te vereeuwigen. Zo gauw hij er de lucht van kreeg dat hier of daar weer iets tot verdwijnen gedoemd was, trok hij er met potlood en tekenpapier op uit om een schets te maken, die hij thuis nader uitwerkte. Tekeningen van reeds eerder verdwenen woningen maakte hij met behulp van oude ansichtkaarten. Voor sommige, ietwat onduidelijke details, moest de loep er aan te pas komen, want Betlem ging altijd zeer gewetensvol te werk. Dat lag nu eenmaal in zijn aard. Hij was een eenvoudig, talentvol tekenaar, die nooit de pretentie koesterde een kunstenaar te zijn, maar hij wist als geen ander de sfeer van het oude dorp steeds uitnemend te treffen. En dat mag voorwaar een kunst op zich genoemd worden. In dat opzicht kon geen fotograaf hem evenaren. Wanneer er in de Gooi en Eemlander een artikel over oud-Hilversum verscheen werd het door iedereen als het ware verslonden, vooral als zo'n verhaal door een tekening van Betlem verlucht werd. Ook in het tweemaandelijks tijdschrift „Wij in Hilversum" Zijn meermalen - tot groot plezier van talrijke lezers - tekeningen van Betlem met bijpassende tekst opgenomen. In verschillende Hilversumse gezinnen hangen Betlem’s Tekeningen nog aan de wand. Die beelden doen beter werk dan woorden. Het gemeentebestuur heeft gelukkig de grote betekenis van Betlem’s levenswerk ingezien door een groot deel van deze verzameling aan te kopen en aan het Goois Museum in bruikleen af te staan. Deze uitgebreide verzameling kon in „De Vaart" nog door iedereen geraadpleegd worden.
De heer Maarten Betlem overleed de 29ste december 1957 op bijna 77-jarige leeftijd. Het spreekt welhaast vanzelf dat hem de hoge onderscheiding te beurt viel dat zijn naam in het Gulden Boek der gemeente Hilversum werd ingeschreven.
Het oude Hilversum was van een ingetogen, schilderachtige schoonheid. Wat dat betreft kunnen we niet beter doen dan de heer J. Boerhout, dorpsverteller bij uitnemendheid even te citeren:
"Oud Hilversum was mooi... Onordelijk, schots en schuin lag het binnen de heuvels, een handvol huisjes en krotjes, zo maar tussen huizen en landerijen te grabbel gegooid. Toch was er een wonderlijke evenredigheid in dit alles, juist gemengd het strakke en het warrelige. Een levendig, tintelend beeld van kleur en lijn, gedurfd en toch zuiver van compositie. Er was harmonie, wel grote verschillen, maar geen tegenstrijdigheden. Geen bepaald arbeiderskwartier, geen eigenlijke industriewijk, niet afzonderlijk of afgezonderd lagen er de boerderijen, er waren geen uitsluitend winkelstraten en zelfs geen afgepaste rijke buurt. Alles, rijk en arm, fabrikant en arbeider, boer en winkelier, zij waren elkanders naaste buren. Tussen de fabrieken, de woonhuizen en de boerderijen zag men overal grasveldjes, hier en daar nog een enkel bosje of houtwalletje om enig accent te geven. En dan op de brinken en langs de hoofdstraten het hoge, statige geboomte, ordelijk en in de juiste lijn. Voornaam en zelfbewust lagen om deze brinken en langs de hoofdstraten de eenvoudige en statige huizen, breed op de ruime erven."
Zo gaat de heer Boerhout nog even door en het moet gezegd worden dat hij met het schetsen van enkele forse een rake tekening van oud-Hilversum wist te geven.
Het centrum van het vroegere dorp was maar uiterst gering van omvang en van de weinige straten en steegjes die er waren zijn de meest schilderachtige en karakteristieke hier bijeen gebracht. We koesteren de hoop dat vele Hilversummers dit boek in handen krijgen en dat zij telkens weer met een blik van blij herkennen en een tikkeltje weemoed om wat verloren ging zullen zeggen: “Ja, zo was Hilversum".